Nhìn nhận thực tế vấn đề mua nhà ở xã hội

             Chương trình hỗ trợ nhà ở được Chính phủ phê duyệt theo nghị quyết số 02 và nghị quyết số 61 của Chính phủ với tổng số tiền hỗ trợ người thu nhập thấp vay vốn để mua nhà là 30.000 tỷ đồng từ tháng 06/2013.

            Đây được xem như một giải pháp kịp thời để giúp những hộ gia đình chưa có nhà ở hay điều kiện nhà ở còn thấp có được ngôi nhà mới khang trang đáp ứng nhu cầu sinh hoạt hàng ngày và giúp họ ổn định cuộc sống hơn so với trước đây. Tuy nhiên, khi đi vào giai đoạn thực hiện thì dự án gặp nhiều vướng mắc đến từ những quy định cho vay của các ngân hàng hay những thủ tục hành chính còn nhiều bất cập tại địa phương.

             Để đáp ứng nhu cầu cho vay của ngân hàng, người đi vay phải có đầy đủ 3 bộ hồ sơ bao gồm hồ sơ pháp lý, hồ sơ mục đích vay và hồ sơ tài chính. Có thể nói người đi vay sẽ gặp khó khăn ngay từ vòng hồ sơ này bởi họ sẽ phải chứng minh được khả năng tài chính, phương án trả nợ và các tài sản đảm bảo theo quy định của ngân hàng. Thêm vào đó, họ bắt buộc phải có hợp đồng thuê hoặc thuê mua với chủ đầu tư. Theo Thông tư mới nhất số 32/2014-NHNN ngày 18/11/2014 đã được áp dụng thì điều kiện cho căn nhà mà người được hỗ trợ sẽ phải có diện tích dưới 70m2 với giá bán nhỏ hơn 15 triệu/m2 hoặc tổng giá trị ngôi nhà dưới mức 1,050 tỷ đồng. Khó khăn đến từ cả phía người bán và người mua nhà, bởi số lượng nhà ở với mức giá hợp lý là không nhiều và để có thể ký được hợp đồng mua nhà thì ít nhất người mua sẽ phải đặt cọc một khoản tiền nhất định cho chủ đầu tư (ít nhất là 20% giá trị hợp đồng). Như vậy trước khi tiếp cận được nguồn vốn của ngân hàng thì người mua liệu có thể có đủ khoản tiền đặt cọc này hay không? Và nếu đã kí hợp đồng rồi mà hồ sơ vay vốn của ngân hàng không được phê duyệt thì họ sẽ phải làm thế nào? Chắc chắn đây sẽ là một rào cản rất lớn gây tâm lý lo ngại của người dân. Bởi vì  để chắc chắn có thể thu hồi nợ, ngân hàng sẽ phải thẩm định rất kĩ các phương án trả nợ, nguồn trả nợ cũng như những tài sản đảm bảo của người đi vay. Bên cạnh đó mức lãi suất 5% chỉ được duy trì trong năm đầu tiên, như vậy người đi vay sẽ rất khó khăn nếu mức lãi suất này tăng cao trong những năm tiếp theo khi mà thời hạn cho vay là tương đối dài (15 năm).

               Với mức thu nhập trung bình của Việt Nam vào khoảng gần 2000 đô la Mỹ trên 1 năm, thì những cá nhân và hộ gia đình có khả năng tiếp cận nguồn vốn vay của ngân hàng phải có mức thu nhập trên trung bình chứ không còn dành cho những người có thu nhập thấp . Chính vì vậy mà gói hỗ trợ này từng được kỳ vọng là sẽ giúp cải thiện tình trạng đóng băng của thị trường bất động sản nhưng sau hơn 1 năm triển khai thì mới giải ngân được khoảng 1/3. Theo Vụ Tín dụng-NHNN, tốc độ giải ngân đạt khoảng 9000 tỷ đồng tính đến thời điểm 30/11/2014.

            Không chỉ dừng lại ở những khó khăn đến từ việc vay vốn ở ngân hàng mà người có nhu cầu mua nhà từ gói hỗ trợ này còn gặp nhiều khó khăn đến từ thủ tục hành chính rườm rà, thậm chí là nhiều cán bộ địa phương không biết phải giải quyết những hồ sơ của người dân thế nào do chưa có hướng dẫn cụ thể từ bên trên. Trước hết là việc phải xác định về thực trạng nhà ở, họ phải có xác nhận của UBND phường, xã nơi đang cư trú về tình trạng nhà ở chưa có nhà thuộc sở hữu hoặc có nhà nhưng có diện tích dưới 8m2/người hoặc nhà ở hư hỏng, dột nát. Với những đối tượng lao động tự do, không lưu trú tại một nơi cố định thì họ gặp khó khăn cả về vấn đề xác nhận nhà ở tại địa chỉ thường trú và xác nhận thu nhập. Các cán bộ địa phương thường sợ phải chịu trách nhiệm vì khó thẩm định được họ đã có nhà ở địa phương khác hay chưa nên thường gây khó khăn hoặc từ chối giải quyết những trường hợp này.

             Bên cạnh đối tượng là cá nhân được vay với lãi suất ưu đãi từ gói hỗ trợ này còn có các doanh nghiệp với kì vọng chính các doanh nghiệp này sẽ triển khai các dự án xây dựng nhà ở với giá thành hợp lý để cung cấp cho các đối tượng cá nhân nêu trên. Nhưng thực tế, các doanh nghiệp còn khá dè dặt trong việc đầu tư bởi rủi ro có thể gặp phải hoặc những căn hộ được bán với giá ưu đãi nhưng không đến tay trực tiếp người dân mà bị thông qua kênh môi giới. Sau khi những căn hộ được bán cho bên môi giới với giá khá hợp lý thì những căn hộ đó sẽ được bên môi giới định giá cao hơn khi bán ra thị trường nhằm hưởng chênh lệch. Như vậy sự hỗ trợ của Nhà nước đã bị một bộ phận trục lợi, đầu cơ gây khó khăn hơn cho các đối tượng thu nhập thấp có nhu cầu mua nhà để ổn định cuộc sống.

              Với những vướng mắc còn tồn tại, rất khó có thể giải ngân nhanh gói hỗ trợ 30.000 tỷ. Khó khăn của người thu nhập thấp sẽ được tháo gỡ như thế nào sẽ phụ thuộc rất lớn vào những giải pháp từ phía Nhà nước, làm sao để số tiền hỗ trợ này có thể đến tay được đúng đối tượng, hỗ trợ kịp thời cho họ ổn định cuộc sống và góp phần nâng cao đời sống xã hội nói chung.

Ta Hao